امتیاز مثبت
۱
چشم‌انداز جديدترين برنامه فقرزدايي دولت هند
چگونه می توان فقر را ریشه کن کرد؟
شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۱ ساعت ۱۰:۲۰
کد مطلب: 151351
 
در سال ۲۰۰۱, تنها ۵۴ درصد از کودکان هندی دانش آموز بودند. اما در کمال تعجب علی رغم این که هند در دهه های گذشته توانسته رشد اقتصادی سریعی را تجربه کند، به طوری که درآمد سرانه سالانه از ۴۶۰ دلار به ۱۴۸۹ دلار افزایش یابد، تعداد دانش آموزان از ۵۴ درصد به ۴۸ درصد کاهش پیدا کرده است. در حال حاضر ۱۲درصد از کودکان هندی کار می‌کنند و حدود یک پنج از دختران تحت شرایط بد فرهنگی و اقتصادی ناچارند تا در سنی حدود ۱۵ سالگی ازدواج کنند. به اين ترتيب اگر هند نتواند بهبودی در وضعیت معیشتی قشر فقیر خود صورت دهد، رشد اقتصادی درازمدت اين كشور نیز نمی‌تواند بیش از این دوام داشته باشد.
چگونه می توان فقر را ریشه کن کرد؟
 
اقتصاد ایران آنلاین: از ژانویه سال جدید، هند برنامه پرداخت نقدی به فقرا در سطح ملی را آغاز نموده است، مقاله حاضر به بررسی وجوه مختلف این طرح و بررسی طرح پیشین (پرداخت یارانه کالايي) در قیاس با آن می‌پردازد. در این میانه از تجربه کشورهای دیگری در جای جای جهان _ که چنین طرحی را محقق نموده اند_ نیز سخن به میان می‌آید؛ کشورهایي همچون کنگو، برزیل و مکزیک.

پرسش اصلی مقاله این است که آیا طرح پرداخت نقدی در هند با زیر ساخت‌های مناسبی حمایت می شود؟ آیا ممکن است شائبه سوء استفاده های سیاسی اجرای صحیح آن را ناممکن سازد؟ و در نهایت اینکه آیا پرداخت نقدی پول به فقرا اقدامی مطلوب هست؟ پاسخ نویسندگان این مقاله به سوال آخر، با در نظر گرفتن شرایط حاكم بر هند، "مثبت" است، البته اين پاسخ مثبت با اما و اگرهايي همراه است كه اين پاسخ را به پاسخی متغیر بدل می‌سازد که در هر نقطه از جهان و در هر بخشي از هر كشور، می‌تواند متفاوت باشد.

آیا بوسیله راه‌هایی همچون پرداخت منظم مقداری پول به جمعیت زیادی از فقرا، می‌توان به راحتی مشکل فقر را ریشه‌کن نمود؟ در این مقاله می‌کوشیم که پاسخ این پرسش اساسی را دریابیم: در اولین روز سال جدید ميلادي، هند، بزرگ‌ترین دمکراسی دنیا، برنامه‌ای را آغاز نمود، که شاید بتوان آن را جاه‌طلبانه‌ترین برنامه در طول تاریخ برای ریشه‌کن کردن فقر ناميد؛ برنامه¬الي موسوم به "انتقال مستقیم سود" (Direct Benefit Transfer)، كه شامل پرداخت مستقیم پول نقد از طرف دولت به فقرا است.

مرحله اول اجرای این برنامه شامل ۲۰۰ هزار نفر خواهد بود و سپس در مراحل بعدی، میلیون‌ها نفر دیگر مشمول اين پرداخت مستقیم از طریق سیستم بانکی می‌شوند. وزیر اقتصاد هند این برنامه را چیزی مانند یک جادو توصیف کرده است. در حالی که هیچ راه جادویی و معجزه آسایی برای توسعه وجود ندارد، این برنامه شايد بتواند برای ۳۵ میلیون هندی که با در آمدی کم‌تر از ۵۶ سنت در روز- که زیر خط رسمی فقر در هند- زندگی می‌کنند، نویدبخش یک تغییر انقلابی و گسترده در وضع زندگی باشد.

حرکت به سوی پرداخت مستقیم پول به اقشار ضعیف در حالی صورت می‌گیرد که بحث درباره سیستم عظیم و ناکارآمد یارانه کالاها در هند برای دهه های متوالی محلی برای بحث و مناقشه بوده است. دولت هند، سالانه چیزی حدود ۱۴ میلیارد دلار – معادل یک درصد از تولید ناخالص داخلی- را برای يارانه غذا، کود و نفت صرف می¬کرد، البته نباید از هزینه مربوط به توزیع اين كالاهاي يارانه‌اي صرف‌نظر کنیم، توزیع این اقلام
در کشور مکزیک، اجرای هرگونه برنامه‌های پرداخت مالی، برای جلوگیری از فساد و نیز سوء استفاده سیاستمداران، در زمانهاي نزديك به انتخابات ممنوع شده است. هدف این قانون این است که این قبیل برنامه‌های اقتصادی را از شائبه ی سوء استفاده‌های سیاسی در برهه‌های زمانی انتخاباتی دور نگاه دارند.
در مغازه‌ها و مراکز كوچكي صورت می‌پذیرفت که اغلب در مناطق فقيرنشين قرار داشتند. این سیستم فرسوده و ناکارآمد، در طی دهه‌های متوالی مورد استفاده دولت هند قرار گرفته است. علت عمده انتخاب این گونه از سیستم توزیع یارانه‌ها این بود که بسياري از هندی‌های فقیر، از كارت شناسایی معتبر یا حساب بانکی فعال يا سواد استفاده از حساب بانكي بي¬بهره¬اند.

اما اكنون، عوامل متعددی دست به دست هم دادند تا این برنامه در نهایت موفق عمل نکند. قانون‌های گیج‌کننده فعلي درباره این که کدام گروه از فقرا باید از یارانه‌ها بهره‌مند شوند و نبود اجماع در مورد این مساله، در کنار مکانیسم اجرایی ضعیف و در نهایت عامل فساد همگی دست به دست هم دادند تا این برنامه شکست بخورد. طبق بررسی‌ای که بانک توسعه آسیایی در سال ۲۰۱۰ انجام داد در کمال تعجب معلوم شد که نه تنها این نحوه پرداخت یارانه‌ها باعث کاهش فقر در هند نشده است، بلکه حدود ۷۰ درصد از افرادی که از این نحوه پرداخت یارانه منتفع می‌شدند، اساساً فقیر نیستند. بر اساس مطالعات دانشگاه «داوش کاپور» مشخص شد، اگر پولی که برای یارانه کالاها پرداخت می‌شود مستقیماً به خود فقرا داده شود، همه آن‌ها می‌توانند با استفاده از این پول از زیر خط رسمی فقر خارج شوند. مردم فقیر هند حقیقتاً نیازمند مساعدت و کمک هستند.

در این میانه سیاستمداران مخالف دولت، به نحوه عملکرد دولت در زمینه سیاستهای اقتصادی کاهش فقر، انتقادهای شدیدی وارد میکنند.

در سالهای گذشته در هند سرشماری‌های به خصوصی صورت گرفته است تا فهرستی از افراد فقیر تهیه شود. اما «شاراد پاوار» وزیر کشاورزی و رییس حزب مخالف دولت در کنگره ملی هند، به مشکلات ناشی از این فهرست قدیمی اشاره میکند، به زعم وی افراد فقیری که می‌بایست کمک‌ها بدان ها تعلق بگیرد، در حال حاضر دیگر با افراد این فهرست هم‌خوانی دقیقی ندارند. او و حزب متبوعش بر آنند که این فهرست بیش از حد قدیمی است و به دلیل استفاده لجوجانه از این فهرست توسط مقامات محلي، نزديك به نیمی از فقرا مشمول کمک‌های دولتی نشده‌اند. بقیه احزاب، دولت را متهم می‌کنند که مساعدت‌ها و اعتبارات مالی مربوط به كاهش فقر را، تنها به مناطقی اختصاص می‌دهد که از حزب حاکم حمایت می‌کنند.


اگر چه دولت به آرامی و به صورت مرحله به مرحله مشغول به حذف یارانه کالاهاست، اما طرح پرداخت مستقیم یارانه‌ها در قالب كمك نقدي، هنوز چندان گسترده و فراگیر نشده است که بتواند شرایط اداری را برای اعمال باقی سیاست‌های مالی مهیا کند. با این وجود، در مقايسه با سيستم بسيار ناكارآمد گذشته، سیستم جدید پرداخت پول، هرچند هنوز خیلی گسترده و یا کارآمد نباشد، پيشرفت بزرگي محسوب می‌شود. ساده‌ترین دلیل این مطلب (مثبت ارزیابی نمودن این طرح) این است که این سیاست‌ها تاکنون در عمل بسیار ثمر بخش بوده‌اند.گروه‌هایی که هدف این برنامه کاهش فقر آن‌ها بوده است وضعیت معیشتی بهتری را در نتیجه این سیاست‌ها تجربه کرده‌اند. همچنین دیگر آمارها نیز در حال بهبود هستند. وضعیت تغذیه و حضور کودکان در مدارس بهتر شده است. فروش کود و ابزارآلات کشاورزی هم زیادتر شده است. بررسی‌ها درباره اثرات سیاست پرداخت مستقیم نقدی به مردم در کنیا و مالی نشان داده است که اتخاذ این سیاست باعث افزایش مصرف، گسترش جمعیت با سواد و بهبود وضع تغذیه شده است.

«جنی آکر» محقق دانشگاه «توفس» با مطالعات خود به این نتیجه رسیده است که پرداخت مستقیم یارانه‌ها به مردم در جمهوری دموکراتیک کنگو نسبت به یارانه کالا، هم هزینه کمتری برای دولت در برداشته وهم باعث شده فقرا بتوانند به نحو بهتری از این پول استفاده کنند. برنامه پرداخت مستقیم پول به مردم در اواسط دهه ۱۹۹۰ آغاز شد. ابداعاتی که در زمینه اجرای این سیاست‌ها در کشورهای جهان صورت گرفت، باعث شکوفایی
در سالهای گذشته در هند سرشماری‌های به خصوصی صورت گرفته است تا فهرستی از افراد فقیر تهیه شود. اما «شاراد پاوار» وزیر کشاورزی و رییس حزب مخالف دولت در کنگره ملی هند، به مشکلات ناشی از این فهرست قدیمی اشاره میکند
و رونق این برنامه شد. این برنامه گرچه به هیچ وجه ایده‌آل نیست، اما نسبت به برنامه پیشین، اوضاع مساعدتری را نوید می‌دهد.

نکته قابل توجه این است که در کشور مکزیک، اجرای هرگونه برنامه‌های پرداخت مالی، برای جلوگیری از فساد و نیز سوء استفاده سیاستمداران، در زمانهاي نزديك به انتخابات ممنوع شده است. هدف این قانون این است که این قبیل برنامه‌های اقتصادی را از شائبه ی سوء استفاده‌های سیاسی در برهه‌های زمانی انتخاباتی دور نگاه دارند. بدین ترتیب در مکزیک تغییر كليه برنامه‌هاي مربوط به پرداخت نقدي يا اعطاي يارانه‌ها، ۶ ماه قبل و بعد از انتخابات دولتی ممنوع است.

در برزیل نیز برنامه‌های مشابهی وجود دارند، که البته به صورت منظم مورد نظارت و بازرسی قرار می‌گیرد. مثلاً برخی از مشمولان دریافت نقدی یارانه‌ها به صورت اتفاقی انتخاب شده و اطلاعات‌شان بررسی می‌شود، تا اطمینان حاصل شود که آن فرد حقیقتاً وجود دارد و مستحق دریافت اعتبارات مالی برنامه است. شیوه‌های جدید طبقه‌بندی اطلاعات مربوط به هویت افراد باعث شده است که برنامه پرداخت مستقیم پولی، مؤثرتر و کارامد تر از قبل شود. زیرا یکی از موانع اصلی تحقق چنین برنامه‌هایی در گذشته مسائل شناسایی فقرا و طبقه بندی دقیق اطلاعات هویتی بود. سیستم‌های جدید طبقه‌بندی اطلاعات هویتی، مردم هند را در گروههای مختلفی طبقه‌بندی می‌کند. برخلاف بسیاری دیگر از برنامه‌های ثبت هویت فردی در سایر کشورها، در هند نیازی به پرداخت هزینه‌ای خاص برای دريافت مدارك شناسايي احراز شهروندی وجود ندارد؛ لذا فقرا برای ثبت اطلاعات شخصیشان در سیستم، نیازی به پرداخت پول و یا ارائه مدرک ندارند.

از دسامبر ۲۰۱۲، حدود ۲۴۰ میلیون هندی "فقير" و "نسبتا فقير"، شماره ملی‌شان را گرفته‌اند که به وسیله آن، به صورت بالقوه خواهند توانست پول نقد را به صورت مستقیم از طریق سیستم بانکی دریافت نمایند. البته هنوز مشخص نیست که اطلاعات هویتی تا چه حد دقیق بوده‌اند و روشن نیست که چه تعداد از این جمعیت، حقیقتا همان فقرایی هستند که باید به آن‌ها یارانه نقدی پرداخت شود، مخصوصا اگر توجه كنيم كه تنها ۲۱ درصد از هندی‌های فقیر در حال حاضر حساب بانکی دارند. اما اگر این فرایند ادامه پیدا کند، طرح دارای قابلیتها و زیرساختهایی است که میتواند تعداد بیشتری از فقرا را پوشش دهد.

سابق بر این نیز هند توانسته بود قدرت و کارایی خود را در زمینه‌های طرحهای این
چنینی (یعنی در زمینه پرداخت مستقیم پول در سطح ملی) را به نمایش بگذارد. یکی از بزرگ‌ترین این طرح‌ها، برنامه حمایتی از زنان بود، که مشابه برنامه فعلی، بر مبنای پرداخت نقدی در سطح ملی انجام میشد و نتایج مثبتی در پی داشت. این برنامه، شامل کمک مالی به زنان بارداری بود که برای حفظ سلامت کودکشان از تسهیلات بهداشتی استفاده می‌کردند. بر اساس یک بررسی که در سال ۲۰۱۰ انجام شده است، این برنامه حدود ۹.۵ میلیون زن هندی را تحت پوشش قرار داده است و بودجه ای بالغ بر ۳۴۲ میلیون دلار صرف آن شده است، نتایج این برنامه خیره کننده بود، به عنوان مثال اجرای آن باعث افزایش ۱۱ درصدی مراقبت‌های بهداشتی قبل از تولد و کاهش ۴۴ درصدی تولد نوزادان ناسالم شده است. موفقیت این برنامه، خود شاهد دیگری است بر این امر که در بسياري از مناطق جهان، بهترین راه برای کاهش فقر، این است که پول را به طور مستقيم در اختیار خود فقرا قرار دهیم.


منبع: همشهری اقتصاد به نقل از فارین پالیسی
نویسندگان: آماندا گلاسمن و نانسی بردسال