امتیاز مثبت
۱
آخرین تغییر و تحولات گازی قفقاز در گفت و گو با دو مسئول بلندپایه دیپلماسی انرژی
ضرورت خرید شبکه های انتقال گاز ارمنستان توسط ایران
جمعه ۱۴ تير ۱۳۹۲ ساعت ۱۱:۲۹
کد مطلب: 182512
 
مقایسه حجم ذخایر گاز ایران و روسیه حاکی از آن است که کشورهایی همچون ترکمنستان، قطر، الجزایر، آذربایجان و اندونزی به هیچ وجه تا چند سال آینده نمی توانند حرفی برای گفتن در بازار جهانی گاز نسبت به این دو کشور داشته باشند. با این وجود روسیه با استفاده از شرایط تحریم و غیبت گاز ایران در بازارهای استراتژیکی همچون اتحادیه اروپا، چین و حتی LNG به یکه تازی های گازی خود در بازار جهانی ادامه می دهد.
ضرورت خرید شبکه های انتقال گاز ارمنستان توسط ایران
 

اقتصاد ایران آنلاین- سرور کحالی: اواسط خردادماه سال جاری بود که پس از خرید سهام شرکت «توزیع گاز آرگ ارمنستان» توسط شرکت گازپروم روسیه، دولت ایروان با فشارهای متعددی از سوی روس ها به منظور توقف واردات گاز طبیعی از ایران روبه رو شد. به دنبال این تغییر و تحولات گازی، برخی از نمایندگان پارلمان ارمنستان تاکید کردند: «دولت این کشور تحت فشار مسکو مالکیت خط لوله انتقال گاز ایران به ارمنستان را به گازپروم روسیه واگذار کرده است.» 

به اعتقاد نمایندگان پارلمان ارمنستان، گازپروم به منظور توقف واردات گاز طبیعی ارمنستان از ایران و یکه تازی در بازار گاز ارمنستان، اقدام به خرید این خط لوله کرده است. در این بین، وارتان عیوضیان رئیس یکی از کمیته های پارلمان ارمنستان در امور اقتصادی معتقد است: «زمانی که این خط لوله در حال ساخت بود، طرف روس با آن مشکل داشت و آنها اشتیاقی نسبت به این خط لوله نداشتند. در همه جای جهان در بازار کالاهای مختلف فشار وجود دارد.» از سوی دیگر برخی از مقامات دولت ایروان همچون آرمن موسیسیان وزیر انرژی و تیگران سرگیسیان نخست وزیر ارمنستان با ادعای گران بودن گاز ایران در مقایسه با گاز وارداتی روسیه اعلام می کنند: «کشورشان واردات گاز از ایران را متوقف کرده است.» 

ضد و نقیض گویی آغاز می شود
براساس ادعاهای مقامات دولت ایروان، ایران هر یک هزار مترمکعب گاز خود را به ترکیه و دیگر کشورها به قیمت ۳۷۰دلار می فروشد، اما قیمت گاز گازپروم روسیه ۲۷۰دلار برای هر یک هزار مترمکعب است. این اظهارنظرات ضد و نقیض با واکنش گازی ایران هم همراه شد و شرکت ملی صادرات گاز ایران درباره احتمال توقف صادرات گاز به ارمنستان با تاکید بر این که این کشور تاکنون درخواستی برای قطع گاز مطرح نکرده است، یادآور شد: «قرارداد ۲۰ساله گاز را یک شبه لغو نمی کنند.»

یا گاز گران تر یا برق بیشتر
در این بین برخی از دیپلمات های اسبق وزارت نفت همچون «نصرت الله سیفی، مدیرعامل اسبق شرکت ملی صادرات گاز» هم حتی پا را فراتر گذاشته و با اشاره به تهاتر گاز و برق بین ایران و ارمنستان خواستار افزایش قیمت گاز صادراتی ایران به این کشور همسایه شده و تاکید می کنند: «با توجه به پایین بودن راندمان تولید برق در ارمنستان در مقایسه با ایران باید یا قیمت گاز افزایش یابد یا ایران برق بیشتری از این کشور وارد کند.» این واکنش ها باعث شد که مقامات ارمنستانی به طور کامل و به صورت چراغ خاموش از مواضع گازی خود در قبال ایران عقب نشینی کنند و این روزها روزه سکوت را در دستور کار قرار داده اند. با توجه به سونامی تغییر و تحولات در روابط گازی تهران ایروان، گفت وگویی با مهندس نصرت الله سیفی مدیرعامل اسبق شرکت ملی صادرات گاز ایران ترتیب داده ایم که در ادامه می خوانید.

وضعیت مصرف انرژی در کشور ارمنستان را چگونه ارزیابی می کنید؟
در حال حاضر ارمنستان واردکننده صرف انرژی از طریق فرآورده های نفتی و گاز طبیعی است، در شرایط فعلی دو کشور ایران و روسیه بزرگترین تامین کننده گاز طبیعی ارمنستان هستند و این کشور دسترسی به سایر منابع تامین گاز طبیعی ندارد. از سوی دیگر خط لوله گاز صادراتی روسیه به ارمنستان از خاک کشور گرجستان عبور می کند، بر این اساس با توجه به اختلاف دیرینه روسیه و گرجستان، واردات گاز ارمنستان از طریق روسیه از امنیت بالایی برخوردار نیست. با در نظر گرفتن این شرایط، متنوع سازی سبد تامین گاز ارمنستان برای این کشور نقش استراتژیک حیاتی دارد. باید به این موضوع هم اشاره کنم که هم اکنون ۳۲درصد گاز وارداتی ارمنستان توسط مشترکان خانگی و تجاری، ۲۹درصد توسط صنایع، ۲۱درصد توسط نیروگاه های برق و ۱۸درصد توسط ناوگان حمل ونقل و خودروهای سی.ان.جی سوز مورد استفاده قرار می گیرند. 

با این اوصاف آیا واردات گاز از ایران برای دولت ایروان توجیه اقتصادی خواهد داشت؟
در شرایط فعلی قیمت گاز صادراتی ایران در مقایسه با فرآورده های نفتی همچون بنزین و گازوئیل حدود ۷۰درصد ارزان تر است، در حال حاضر ایران در قبال صادرات گاز طبیعی به ارمنستان هیچ گونه منابع مالی دریافت نمی کند و این قرارداد در قالب قراردادهای تهاتر گاز با برق انجام می شود. از این رو، واردات گاز طبیعی از ایران با توجه به قرارداد تهاتر با برق برای این کشور همسایه قطعا توجیه اقتصادی به همراه دارد. 

ارمنستان مدعی است که گاز وارداتی از ایران گران است و با این استدلال خواستار توقف واردات گاز از ایران شده اند. آیا واقعا ایران گران فروشی می کند؟
حدود ۵سال قبل عملیات صادرات گاز ایران به ارمنستان با ساخت یک خط لوله ۱۳۰کیلومتری آغاز شد، در آن زمان راندمان تولید برق در نیروگاه های کشور حدود ۲۵درصد بود که براساس آن نسبت تهاتر برق با ارمنستان با راندمان حدود ۳۰ محاسبه شده است. در شرایط کنونی راندمان تولید برق در نیروگاه های ایران به بیش از ۳۳درصد افزایش یافته و این درحالی است که راندمان تولید برق در ارمنستان با توجه به این که این کشور همسایه، برق صادراتی به ایران را از محل نیروگاه های هسته ای تامین می کند، می تواند مورد تجدیدنظر قرار گیرد. به عبارت دیگر ۵سال قبل ایران به ازای صادرات هر یک مترمکعب گاز حدود ۳.۵کیلووات ساعت از ارمنستان تهاتر می کرد، اما با توجه به افزایش راندمان تبدیل گاز طبیعی به برق در داخل کشور و با فرض ۵درصد اضافه بر آن، باید حدود ۴.۵کیلووات ساعت برق به ازای هر مترمکعب گاز دریافت شود.
 
هم اکنون گاز صادراتی ایران به ارمنستان نه تنها گران نیست بلکه ایران باید برق بیشتری از این کشور همسایه به دلیل پایین بودن راندمان نیروگاه ها وارد کند، ارمنستان هم به خوبی می داند اگر واردات گاز از ایران را قطع کند، به دلیل وابستگی ۱۰۰درصدی به گاز روسیه دست به یک خودکشی انرژی زده است. از سوی دیگر، ارمنستان به دلیل وابستگی به گاز روسیه، قیمت ۳برابر فرآورده های نفتی در مقایسه با گاز، انجام تهاتر برق با گاز و راندمان نیروگاه های برق چاره ای جز واردات گاز از ایران ندارد، از این رو ادعای اخیر مقامات ارمنستان مبنی بر قطع واردات گاز از ایران تنها یک بلوف سیاسی بوده و این کشور گاز طبیعی ایران را نمی تواند با سوخت های دیگر جایگزین کند. 

پیشنهاد جنابعالی به عنوان یکی از دیپلمات های با سابقه صنعت گاز به مسئولان وزارت نفت چیست؟
ایران باید در ساخت، توسعه و خرید شبکه های انتقال گاز ارمنستان مشارکت کند و گاز خود را به جای تحویل در مبادی مرزی به طور مستقیم به مردم ارمنستان بفروشد و البته مالیات های دولت ارمنستان را هم پرداخت کند. قطعا ایران با حضور مستقیم در بازار گاز ارمنستان می تواند با شرکت گازپروم روسیه رقابت داشته باشد. این نکته را هم نباید فراموش کنیم که در حال حاضر روسیه برای صادرات گاز خود به ارمنستان مجبور است حق ترانزیت به گرجستان پرداخت کند و این در حالی است که ایران بدون هیچ گونه واسطه ای می تواند به طور مستقیم گاز با کیفیت بالاتر و قیمت منطقی تری به ارمنستان صادر کند. 

فلسفه صادرات گاز ایران به ارمنستان چیست؟
ايران و ارمنستان در سال۲۰۰۴ میلادی قراردادي به منظور تهاتر گاز طبیعی و برق امضا کردند که مطابق با مفاد این قرارداد صادرات گاز از سال۲۰۰۹ میلادی به این کشور آغاز شد و تاکنون ادامه دارد. در حال حاضر به طور متوسط روزانه بيش از يک ميليون مترمکعب گاز طبيعي از طريق تاسيسات مرزي نوردوز به اين کشور همسايه صادر مي شود که براي انتقال گاز طبيعي به ارمنستان خط لوله اي به قطر ۳۰ اينچ و به طول ۱۱۳کيلومتر حدفاصل تبريز تا مرز ارمنستان ساخته شده است. این قرارداد چهارجانبه برای تسهیل دریافت و ارسال برق ما بین شرکت های ملی صادرات گاز و توانیر از طرف ایران و شرکت ایروان تی.پی.پی و یک شرکت برق در ارمنستان امضا شده است.

صلح منطقه ای لازم است
اما فلسفه صادرات گاز ایران به ارمنستان از چه سالی شکل گرفته است؟ و محمود خاقانی مدیرکل اسبق امور بین الملل در حوزه دریای خزر و آسیای میانه وزارت نفت که یکی از اعضای تیم مذاکره کننده برای ساخت خط لوله و صادرات گاز در دولت هشتم بوده توضیحاتی درباره فلسفه و هدف صادرات گاز به این کشور همسایه ارائه کرد. وی تاکید کرد: «مهم ترین سیاست ایران برای صادرات گاز به ارمنستان و سوآپ گاز بین جمهوری نخجوان و آذربایجان ایجاد یک صلح منطقه ای است. بر این اساس ایران یک دهه قبل برای توسعه تجارت گاز طبیعی در این کشورها سیاستگذاری های کلانی را در دستور کار قرار داده بود و درنهایت با ساخت یک خط لوله گاز به طول ۱۳۰کیلومتر گاز ایران به ارمنستان صادر شد.» خاقانی گفت: «پس از ورود گاز ایران به ارمنستان، شرکت گازپروم روسیه تلاش های گسترده ای را برای حفظ این بازار گاز خود آغاز کرد و ابتدا موفق شد بیشتر نیروگاه های برق ارمنستان را بابت بدهی های معوق گازی و اخیرا هم سهام شرکت توزیع گاز آرگ ارمنستان را خریداری کند.»
 
به گفته وی، هدف گازپروم روسیه از خرید شبکه انتقال گاز و نیروگاه های برق ارمنستان تسلط بیشتر بر بازار گاز این کشور است و در شرایط فعلی هم گران بودن گاز صادراتی ایران به ارمنستان یک بهانه سیاسی است تا اقتصادی و روس ها تلاش می کنند به هر شکل ممکن از ورود گاز ایران به ارمنستان جلوگیری کنند.» این مقام ارشد صنعت نفت در حوزه ساخت خط لوله و صادرات گاز که در دولت های سابق دارای مسئولیت بود، اظهار داشت: «در این بین باید از دیپلماسی ضعیف امور بین الملل وزارت نفت در توسعه همکاری های نفت و گاز با کشورهای حوزه قفقاز هم انتقاد کرد زیرا حدود یک دهه قبل قرار بود پس از ارمنستان گاز ایران به گرجستان هم صادر شود که مذاکرات گازی با این کشور هم اکنون متوقف است. در این شرایط مهم ترین راهکار برای توسعه تجارت گاز ایران در کشورهای منطقه قفقاز، آسیای میانه و مرکزی استفاده از پتانسیل همکاری های نفتی و گازی با کشورهای عضو سازمان اکو است و ایران هم به عنوان مهم ترین رقیب برای گازپروم روسیه به منظور صادرات گاز از مسیر خطوط لوله می تواند از پتانسیل سازمان اکو به بهترین شکل ممکن استفاده کند. در مجموع باید به این موضوع تاکید کنم که روسیه کارشکنی های مختلف و متعددی را برای کاهش حضور ایران در بازار گاز کشورهای آسیای میانه، مرکزی، حوزه قفقاز و حاشیه دریای خزر را در دستور کار قرار داده است.»

قیام گازی گرجستان علیه غول گازی جهان
همزمان با رد و بدل شدن این اظهارات گازی بین تهران – ایروان، هفته گذشته گرجستان هم در برابر گازپروم روسیه به عنوان غول گازی جهان قیام کرد و نکته قابل توجه آن است که گرجستان کریدور انتقال گاز روسیه به ارمنستان است. میخاییل ساکاشویلی رئیس جمهوری گرجستان با مخالفت نسبت به ازسرگیری واردات گاز از روسیه تاکید کرده است: «ازسرگیری واردات گاز طبیعی از روسیه می تواند استقلال گرجستان را به مخاطره بیندازد.» رئیس دولت تفلیس با بیان این که انتخاب روسیه به عنوان یک منبع جایگزین انرژی به معنی بازنگری اساسی استقلال گرجستان است، اظهار کرد: «جمهوری آذربایجان عرضه کننده اصلی گاز به گرجستان باقی خواهد ماند.» گرجستان در سال۲۰۰۷ میلادی خرید گاز از روسیه را متوقف و خرید گاز از آذربایجان را آغاز کرد. دولت تفلیس افزایش گازبها از سوی روسیه را اقدامی سیاسی خوانده و اعلام کرده بود: «این افزایش گازبها به منظور تنبیه گرجستان از سوی روسیه بوده است. بر این اساس صنعت گاز ایران می تواند امیدوار باشد همزمان با ناکامی روسیه در قفقاز، بتواند حضوری پایدار و مطمئن در بازار گاز گرجستان داشته باشد.»