امتیاز مثبت
۰
بررسی همشهری اقتصاد از تهاتر کالا با نفت
پول نفت را با چه كالاهايي عوض كرديم؟
دوشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۲ ساعت ۱۰:۳۲
کد مطلب: 212060
 
درحالی که خریداران نفت ایران انتظار داشتند روال موجود تا زمانی که تحریم ها برقرار است حفظ شود، ولی روی کار آمدن دولت یازدهم سیاست ایران در قبال مشتریان نفتی را به طور کلی تغییر داد.
پول نفت را با چه كالاهايي عوض كرديم؟
 

اقتصاد ایران آنلاین به نقل از همشهری اقتصاد: چه بخواهیم و چه نخواهیم نفت اصلی ترین منبع درآمد کشور ماست و در حال حاضر بیش از 80درصد از درآمدهای ارزی ما را تامین می کند. بر این اساس، رد دلارهای نفتی در جای جای این سرزمین از پل و جاده گرفته تا پالایشگاه و مدرسه نمایان است، اما در سال های اخیر روند بازگشت دلارهای نفتی به کشور به سادگی گذشته نبوده است.

تحریم ها سد بزرگی در مقابل نقل وانتقال درآمدهای نفتی ایران ساخته است و به همین دلیل در ازای نفتکش هایی که نفت ایران را به مشتریان آسیایی می رساند، کشتی هایی مملو از انواع و اقسام کالاهای مصرفی روانه ایران می شد. مسئولان دولت دهم در این باره اعلام کردند به دلیل تحریم ناچاریم تا پول نفت را با ارزهای محلی دریافت کنیم.

اما به تدریج ارزهای محلی هم به ایران نرسید و در بانک های مشتریان نفت ایران بلوکه شد. خریداران نفت ایران که به خوبی از محدودیت های تجاری ایران باخبر بودند، دیپلماسی تجاری خود را در قبال ایران تغییر دادند. زمان، زمان استفاده و بهره برداری آنها بود. ماجرا از بزرگترین خریدار نفت ایران یعنی چین آغاز شد. این کشور به واسطه محدودیت هایی که برای نقل وانتقال ارزهای مرجع جهانی وجود داشت، به تدریج یوان را جایگزین دلار و یورو کرد و سپس در قبال میلیون ها یوانی که در بانک های چینی جمع آوری شده بود کالای چینی به ایران صادر کرد. 

مسئولان ایرانی هم تنها راه دریافت پول نفت را در خرید کالا دیدند و این شد که بخش عمده ای از درآمد نفتی کشور به کالاهایی نظیر برنج، لوازم الکتریکی، کنجاله، چای و... تبديل شد. این ماجرا تا جایی پیش رفت که چین 70درصد از پول نفت ما را با کالا پرداخت می کرد. به گفته سیدشریف حسینی نماینده مجلس، در مسائلی همچون تحریم ها که بر کشور اعمال  شد، چین نیز در پرداخت پول  به صورت ۳۰درصد نقد، ۷۰درصد کالا، عمل کرد و به دنبال سیاست های خود بود.

اما ماجرا به اینجا ختم نشد و به تمام کشورهای خریدار نفت ایران سرایت کرد. اکنون نوبت دومین خریدار بزرگ نفت ایران بود تا از شرایط به وجود آمده برای کشور ما نهایت استفاده را ببرد. هند نیز که براساس گزارش ها در نیمه نخست سال۲۰۱۳ روزانه بیش از ۲۱۱هزار بشکه نفت از ایران وارد کرده است 45درصد پول نفت را به صورت روپیه که در بانک «یوسی او» هند نگهداری می شد، پرداخت می کرد و 55درصد باقی مانده در قالب یورو و از طریق «هالک بانک» ترکیه به کشور وارد می شد، اما با تشدید تحریم ها و به گفته یکی از مقامات هندی، قرار شد ایران?100درصد پول نفت خود از هند را به روپیه دریافت کند. منابع نفتی ایران در هند که طبق اعلام مقامات هندی، نه از طرف بانک های هندی سودی به آن تعلق می  گیرد و نه امکان سرمایه گذاری در بازارهای بورس هند را دارد به یک تجارت پرسود برای دومین خریدار نفت ایران تبدیل شده بود و به اذعان منابع هندی ، بلوکه شدن روپیه های نفتی ایران در نظام بانکی هند، باعث تقویت پول ملی هند شده است. بر این اساس مقامات ایرانی تنها راه دستیابی به بخش بزرگی از درآمدهای نفتی را در واردات

بیژن زنگنه وزیر نفت کشورمان اعلام کرد که با درخواست پرداخت ۱۰۰درصد پول نفت صادراتی ایران به هند به روپیه که در جولای (تیرماه) سال جاری مورد توافق دولت وقت قرار گرفته بود، موافقت نخواهد کرد و باید باقی پول را به یورو بپردازد. مقامات هندی در این باره از توقف صدور صورتحساب پرداخت پول نفت به روپیه توسط وزارت نفت ایران خبر داده اند
کالای هندی یافتند. تجار هندی نیز که تا پیش از آن تنها به صادرات محصولات کشاورزی مانند برنج و کنجاله بسنده می کردند به فکر متنوع کردن اقلام صادراتی به ایران افتادند تا کالاهای بیشتری نظیر پارچه، محصولات پتروشیمی، تجهیزات پزشکی، قطعات خودرو و کالاهای مصرفی دیگر نیز به ایران صادر کنند. بدین ترتیب با وجود تصویب قانون ممنوعیت تهاتر نفت با کالا در مجلس و برخی اعتراض ها به مغایرت این موضوع با اساس قانون اساسی، واردات کالا به عنوان تنها گزینه ادامه یافت. در ادامه این روند، روزنامه هندی د هیندو راز دیگری را فاش کرد. این روزنامه به نقل از ام.ویراپا مویلی وزیر نفت هند نوشت این کشور می تواند در سال جاری میلادی از طریق افزایش واردات نفت از ایران و پرداخت پول آن با روپیه ،  8میلیارد و 47میلیون دلار در خروج ارز صرفه جویی کند .
 
این گزارش به خوبی نشان می دهد در مدتی که هند روپیه را جایگزین ارزهای مرجع بین المللی کرده چه سود هنگفتی برده است. تجارتی که برای هند علاوه بر خرید نفت، صرفه جویی ارزی قابل توجه و برای ایران واردات کالاهای مصرفی به ارمغان آورده است. حال این که، واردات این حجم از کالای مصرفی چه صدمه ای به تولید داخل وارد کرده است؟ جای بررسی جداگانه ای دارد.

 

  افت ارزش ارزهای محلی و سرمایه ای که به باد می رود

مبادله نفت با کالا و دریافت ارز محلی به جای دلار و یورو علاوه بر خالی شدن خزانه ارزی دولت تبعات منفی دیگری نیز برای اقتصاد ایران به همراه داشت. پس از اجرای برنامه های محرک اقتصادی آمریکا، ارزش ارزهای محلی در مقابل دلار به شدت کاهش یافت که ارزهایی نظیر روپیه نیز از این قاعده مستثنا نبودند. 

میزان کاهش ارزش روپیه به حدی است که رسانه ها از آن با عنوان سقوط تاریخی روپیه یاد می کنند. آن گونه که رویترز در این باره نوشته، ارزش برابری روپیه در مقابل دلار از دو ماه گذشته تاکنون 17 درصد کاهش یافته است. این اتفاق نه تنها قدرت خرید مردم این کشور را با کاهش همراه كرد، بلکه ایران را هم تحت تاثیر قرار داد. بنابراین حجم عظیمی از درآمدهای نفتی ایران که به صورت روپیه در بانک هندی نگهداری می شود روزبه روز ارزش خود را از دست می دهد و حتی اگر ایران بخواهد روپیه های خود را به کالا هم تبدیل کند از حجم آن کاسته خواهد شد. برای مثال، اگر در گذشته با یک واحد روپیه امکان واردات یک واحد کالای هندی وجود داشت، اکنون تنها می توان نیم واحد کالا وارد کرد.

  مبادله پایاپای همه گیر شد

پس از آن که ایران به طور رسمی اعلام کرد، با توجه به تحریم ها و دشواری پرداخت دلار و یورو، پول رایج مشتریان نفتی یا طلا را نیز در برابر صادرات نفتی، پذیرش می کند، علاوه بر چین و هند، کشورهای دیگر نیز با استقبال از این روش خواستار تهاتر کالا با نفت ایران شدند. بر همین اساس، اروگوئه، بزرگترین صادر کننده برنج به کشور های آمریکای لاتین اعلام کرد که قصد دارد به جای پول نفت به ایران برنج بدهد. نیکاراگوئه یکی دیگر از کشورهای آمریکای لاتین نیز آمادگی خود برای تهاتر بدهی نفتی چند دهه ای خود به ایران با پشم و چوب را ?علام کرد. این در حالی است که به بهانه دور زدن تحریم ها، شیر، سویا و گندم نیز در روابط نفتی پاکستان با ایران جایگزین ارز شد، رویه ای که کنت کازمن، از خدمات تحقیقاتی کنگره آمریکا در گفت وگو با بلومبرگ از آن با عنوان برنامه اجناس بنجول به جای نفت یاد می کند.

 

  دوره سودجویی مشتریان نفتی ایران تمام شد

درحالی که خریداران نفت ایران انتظار داشتند روال موجود تا زمانی که تحریم ها برقرار است حفظ شود، ولی روی کار آمدن دولت یازدهم سیاست ایران در قبال مشتریان نفتی را به طور کلی تغییر داد. بر این اساس بیژن زنگنه، وزیر نفت کشورمان اعلام کرد که با درخواست پرداخت ۱۰۰درصد پول نفت صادراتی ایران به هند به روپیه که در جولای (تیرماه) سال جاری مورد توافق دولت وقت قرار گرفته بود، موافقت نخواهد کرد و باید باقی پول را به یورو بپردازد. مقامات هندی در این باره از توقف صدور صورتحساب پرداخت پول نفت به روپیه توسط وزارت نفت ایران خبر داده اند. 

هرچند در ابتدا وزارت نفت هند به تغییر سیاست ایران واکنش نشان داد و اعلام کرد که به جای ایران از عراق نفت وارد می کند، ولی پس از مدت کوتاهی با مقامات ایرانی وارد مذاکره شد تا نحوه اجرای خواسته ایران را بررسی کنند. بر این اساس دولت یازدهم با قاطعیت از تحمیل خواست خریداران نفت ایران که در محدودیت ها به اوج خود رسیده بود، جلوگیری کرد. با این اتفاق، شاهین ترازویی که تا دیروز به نفع خریداران نفت سنگینی می کرد یک بار دیگر به سوی ایران باز خواهد گشت. 

 

 

گزارش از آرش رستگار